Onderzoekers slaan alarm: dit zijn de 3 signalen dat je ‘verslaafd’ raakt aan AI-chatbots
AI-chatbots zijn in korte tijd een vast onderdeel van het dagelijks leven geworden. Of je nu een vraag hebt, advies zoekt of gewoon even wilt praten: een chatbot staat altijd klaar. Maar juist die constante beschikbaarheid kan volgens onderzoekers ook een keerzijde hebben. Uit nieuw onderzoek van de University of British Columbia blijkt dat sommige gebruikers moeite krijgen om afstand te nemen van AI-chatbots. Daarbij herkennen wetenschappers zelfs kenmerken die lijken op andere vormen van verslavend gedrag.
Het ‘AI-genie-effect’ maakt stoppen lastig
Voor het onderzoek analyseerden wetenschappers honderden berichten van Reddit-gebruikers die aangaven minder tijd met AI-chatbots te willen doorbrengen, maar daar moeite mee hadden. Volgens de onderzoekers speelt hierbij het zogenaamde ‘Ai-genie-effect’ een grote rol.
Lees ook: Onderzoek: een week minder social media zorgt voor véél minder stress én betere slaap
Net als een geest uit een sprookje lijkt een chatbot vrijwel iedere wens direct te vervullen. Of je nu een ingewikkelde vraag stelt, een verhaal wilt schrijven of behoefte hebt aan een gesprekspartner: binnen enkele seconden krijg je antwoord. Die directe beloning zorgt ervoor dat veel mensen steeds opnieuw terugkeren.
Bij sommige gebruikers zagen onderzoekers signalen die ook voorkomen bij andere gedragsverslavingen. Denk aan voortdurend aan de chatbot denken, het gevoel hebben niet zonder te kunnen of het niet kunnen verminderen van het gebruik.
1. Je verliest jezelf in fantasiewerelden
De meest voorkomende vorm van afhankelijkheid draait om escapisme. Sommige gebruikers bouwen samen met een chatbot complete fictieve werelden op en brengen daar steeds meer tijd door. Ze ontwikkelen verhalen met bekende personen, fictieve karakters of zelfbedachte scenario’s.
Volgens de onderzoekers kan dit problematisch worden wanneer die alternatieve werkelijkheid aantrekkelijker begint te voelen dan het echte leven. Vooral mensen die veel dagdromen of van nature fantasierijk zijn, blijken hier gevoeliger voor.
2. De chatbot wordt je beste vriend
Een tweede groep gebruikt AI vooral als gezelschap. De chatbot fungeert als vriend, vertrouwenspersoon of zelfs romantische partner. Vooral mensen die zich eenzaam voelen, ervaren veel steun van een systeem dat altijd beschikbaar is en vrijwel nooit negatief reageert.
Dat maakt de ervaring prettig, maar onderzoekers waarschuwen dat een chatbot echte menselijke relaties nooit volledig kan vervangen. Het risico bestaat dat gebruikers zich steeds verder terugtrekken uit sociale contacten in de echte wereld.
3. Je blijft eindeloos vragen stellen
Niet alle afhankelijkheid is emotioneel. Sommige gebruikers raken juist verslaafd aan de eindeloze stroom informatie die AI kan bieden. Ze springen urenlang van onderwerp naar onderwerp en ervaren dat als productief. Toch melden deelnemers ook negatieve gevolgen. Werk, studie en andere verplichtingen schieten er soms bij in, terwijl langdurig gebruik kan leiden tot mentale vermoeidheid en concentratieproblemen.
Volgens de onderzoekers zit de oplossing niet simpelweg in het verwijderen van een app. Veel effectiever is het aanpakken van de behoefte die de chatbot vervult. Wie AI gebruikt als ontsnapping, heeft vaak baat bij creatieve hobby’s. Wie vooral gezelschap zoekt, kan juist meer winst halen uit sociale contacten in de echte wereld.
Lees ook: Apple CarPlay komt met een aantal héél erg handige nieuwe functies
